dall' Italiano al Dialetto Bośàc'
Digitare una parola o una frase da tradurre in dialetto.
Li pózzi
Li pózzi
Ol pentimèet, cal me compàgna par vìi smentegàat par tròp tèep stì pòsc', 'l me 'mpidìs dè partecipàa ali funsiù dèla domènega ca se cunsüma èn löoch quànca li bàiti, mèsi apòst cóma sa'l födés 'n preśépi, li se 'mpinìs dè vìta.
Scünti i mée eróor 'ndèl confesiónàal dè màma natüra; a l'umbrìa deli piànti dè colèr.
'L nisciolèer l'è l' tósch ca se trua èn móntàgna ca'l soporta ca òtri sòta de l'ùu; negǜna òtra pianta la ghè tée a stach aprṍof.
Sóta li sṍi bròchi lè dificèl truàa 'na vegetaziù ca la vée sü forta.
Letèra a Gesü
Lettera a Gesù
LETERA A GESÜ BAMBIN DE 'N BOSÀC’
A Natal en pas d’en gàal…
chest sé l’è ‘n gran regàal:
specialmènt par en Bosàc’ 1)
ol püsé bèl che ghe va fac’!
Parché i Bosàc’ de la mala furtüna
(d’estàat ol sùul, d’enverèn la lüna)
mei che giocatoi e bumbù 2)
iarìs bisogn d’en schevezzù 3)
u anca ‘n brasciol de poénti limi 4)
par spiana-fò tüti li scimi,
u ‘nsenò, ‘na corda e ‘na girèla 5)
par pudii tacàa ‘l sùul ià a la Sasèla
ligal a na viit de brügnöla, 6)
con sǜ ‘na gnada de parasciöla 7)
(parche’ ‘l sistema da mèt en spéc’
al to-ià l’umbria ma miga ‘l fréc’!)
E ilura, Ti ca’ te sée ol Bambin
sposta Albosagia sǜ a Musin
e lóor gio’ a la Salvèta: 8)
l’è urmai trop téep ca i slapèta!
E ciapa anca chi de Castiù
metèi ‘st’invèrèn fo’ ‘ndi Barbù 9)
chi de Puncèra par miga fàa intort
an ghe taca ‘n fitù e mèi tira gio’ al Port. 10)
A Musii, Triangia e Trisiif
truemèch en post chilo’ al püriif:
en mèz a la brina, al fréc’ e al giaz
al ghe pasarà la oia da fa i paiaz!
Dopo pero’ al ghe sarà 'notra mènada
parche’ la géet le mai contèntada:
quanca ‘nsarà da la part sùliva,
sentàac’ giò a spiàa la zona püriva,
al me vegnarà ‘ndos la malincunia
parché svit noma brina e umbria;
envece adès quanca me urìs i oc’
me vìt ol sùul fin tè a Caspoc’!
Caro Gesü Bambin, tüt somàat
l’è méi cà Te faghèt coma te sèmpre üsàat:
portèch ai rèdès en quai regàal 11)
e a tüc’ auguri d’en Bun Natàal!
Paolo Piani
NOTE:
1) Bosàc’: abitante di Albosaggia – N.B. La parola si pronuncia con la c dolce (dolce come …un gelato; d'altronde cosa c’è di più’ “gelato” di uno di Albosaggia?)
2) Bumbù: dolciumi
3) Schevezzù: grande sega a due manici che veniva utilizzata per il taglio di alberi di grosse dimensioni
4) Brasciöl: unita’ di misura; si intende la quantità di materiale che si porta su un braccio: 'n brasciöl de legna, 'n brasciöl de fee (fieno) oppure, ironicamente, 'n brasciöl de mila franc (un mucchio di soldi) - Limi: lime; attrezzi abrasivi in ferro
5) Girela: attrezzo composto da più rotelle che serve per aumentare la potenza: vi viene fatta passare una corda cui da un lato si lega il peso da tirare.
6) Brügnola: uva Prugnola, dai chicchi grossi e molto dolci
7) Parasciöla: uccellini della famiglia dei passeracei
8) Salveta: Selvetta, frazione di Forcola; si divide con Sirta la fama di paese pù freddo e meno solatio della Valtellina
9) Barbù: località in Albosaggia, a ridosso della montagna verso Caiolo, che non vede il sole da fine ottobre a inizio marzo
10) Port: località all'ingresso del paese, che alle condizioni di cui sopra aggiunge anche una notevole umidità: da novembre a febbraio, causa la brina, sembra ci sia sempre la neve, altro che a Bormio!
11) Rèdès: bambini.
pecenàa
v. tr.
pettinare
La móntàgna deli stéli ca iè réet a dàgió
La montagna delle stelle cadenti
èco 'na stòria 'nventàda, ambientada sǜ 'ndèna móntàgna de cuntadìi còi sóo animàai.
La móntàgna deli stéli ca iè réet a dàgió
Sǜ 'ndèli spóndi grandiósi dol mùut Amàar, 'nghée ca l' ària la seva dè pèsc e i cràp li uspitaua lìchen argentàac', 'l nàseua 'na pìscena bàita cuntadìna.
Chiló 'l vìveua ol nòno Leo, 'n óm cò li màa rügóśi cóma la rǜsca dè 'n véc’ pèsc e la sùa tenǜda 'n pìscen mond dèla natüra 'nghée ca la vìta la pulsaua èn armunia.
Ol protagunista pǜsé ciacerù l'era 'l Berto, 'n véc’ bósc cò 'n sénso gùz dèl' batǜdi e 'na braüra da miga crèt 'ndèl truàa sèmpre i pàscoi pǜsé suculénc'. 'N dì, 'ntàat ca l'era 'ntènt a maià scià l' èrba trà i cràp là sentüut 'n früscio stràa.
L'era Mimì, 'na bólp rósa cò 'na gàla biànca sǜl còl ca' la córeua cò 'n' ària strimìda.
"Berto vén debòt, 'l fiǜm lè réet a süga!" - là sclamàat Mimì, ntàat ca'l sarnegàua - "ghè ca pǜ 'n fìl d' acqua par pudì bìif."
Berto, sebée pèrplès là ca esitàat e 'l ghà respundǜut: "preòcupet ca Mimì, ò vìst vargót dè stràa stanòc’, al ghè 'n véc’ póz smentegàat èn fónt àla vàl, sóo mì cóma sè pó ruà iló.
'Nsèma 'l bósc e la bólp i se mès èn màrcia. 'Ndèl pèrcórs ià 'ncuntràat òtri paeśàa dèla móntàgna:
- Ciara, 'na végia càora biànca dèla maśù ca' cò 'l sò bèśolàa 'ncagnìit la riciàmaua l'atensiù di òtri animàai;
- Marta, 'na pégora gióena e purósa ma dotada dè 'n'òregia ecèzionàal ca' la sènteua a dòs li vibraziù dol teré e li óos lóntàni di camósc;
- Grisù, 'l gàal dèla tenǜda ca' cò la sùa óos squilànt al desedàua tǜc’, al lüus dèla dómàa, ma ca' chèsta òlta lè rèstàat èn silènsi travaiàat par la mancànsa dè acqua.
Iè rüàac' al póz, 'n véc’ scérsc dè sàs cüerciàat dè mǜs~c’ ma l'era quaśi a sèch. Berto però, 'l se regordàat deli stòori ca' 'l nòno Leo 'l ghè cüntáva sǜ: "Sóta la preda pǜsé grànda, al ghè 'na stèla réet a dàgió", la mormoràat daparlüu, " 'na stèla ca' la ghà durmìit par sécoi."
Cò i sṍö źòcoi Berto là pruàat a spostàa la gròsa preda. Al ghe lè faua ca. Mimì sènsa ülil lè 'ndàc' apröof e cò 'n cólp balòs dè mǜus 'l ghà ruàat a fàla brǜscàa dè fianch e sót al se urìit 'n pìscen böc' da 'ndua là cuminciàat a bóifò 'n fiòt dè acqua frèsca cóma 'na sorgènt ca' la móntàgna la gheva tegnǜut piacàat par 'mbèlpóo.
L' acqua la scóreva a 'mpinìi 'l léc’ süc' dol torènt e a töià la sìit a tǜc’. Ol cuntadìi, curüut-iló al riciàm dè 'l Berto, là idüut la scéna con maravéia e piaśé. Là carèzàat, 'ntàat cal grignàua, 'l bósc, la bólp e la gióena pégora.
Da chèl dì la vìta sǜ 'ndèla móntàgna, deli stéli ca iè réet a dàgió, lè cambiàda.
I animàai, ünìc' da chèsta vèntüra, ià 'mparàat a vaidàs. Aa ol cuntadìi Leo, a vidìi 'l lègam trà i sṍö animàai e l' acqua, la capìit la 'nteligènsa di sṍö paeśàa.
E ògni òlta ca' 'na stèla la dàva gió, la ğéet dol lṍöch, la diśeva ca' l'era üna deli soréli dèla stèla réet a dàgió ca' la gheva slavàat 'l fiǜm.
'N scrìt da règordàa dè cóma l'armunia e la colaboraziù i pödés portàa acqua e speransa àa 'ndi lṍöch pǜsé amàr dèla tèera.
